Przejście do firmy KM-Net

olszser1

olszwywoz

nitus3

Wielkanoc jest najważniejszym świętem w religii chrześcijańskiej. Podczas Wielkiej Nocy celebruje się śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, a obrzędy związane z tym świętem nawiązują ściśle do pory roku, a więc czasu rozbudzania się natury, do wchodzenia w okres wiosenny. Jest to kontrast wobec przemijającej zimy, pory roku, podczas której wszystko zamiera.

 

Chrześcijańska geneza Wielkiej Nocy

 

synodnicejskiWielkanoc w religii chrześcijańskiej pojawiła się dzięki Soborowi Nicejskiemu w 325 roku. Na tym Synodzie, zwanym tez Nicejskim I,  zwołanym przez cesarza Konstantyna Wielkiego, ustanowiono datę Wielkiej Nocy, którą ustalono na pierwszą niedzielę po pierwszej pełni Księżyca. Było to przedłużenie zasad lunarnych, na których opierał się używany ówcześnie kalendarz juliański. Ustanawiając datę Wielkiej Nocy na takich zasadach, musiano liczyć się z tym, że pełnie księżyca w tym czasie przypadały od 22 marca do 25 kwietnia. Uczestnicy Soboru Nicejskiego nie martwili się tym faktem, a być może właśnie o to im chodziło. Wielkanoc stała się świętem ruchomym, do którego przyporządkowywano święta przed Wielką Nocą oraz zaraz po niej. I tak w zależności od wypadającej w kalendarzu Wielkanocy wypadały; Środa Popielcowa, Wielki Post, Wniebowstąpienie Pańskie, Zesłanie Ducha Świętego czy Boże Ciało. Po oficjalnym ustanowieniu kalendarza gregoriańskiego w 1582 roku, pojawiły się zmiany w chrześcijaństwie zachodnim, natomiast w kościele prawosławnym nadal praktykuje się Wielkanoc w starym stylu, bowiem tam obowiązuje kalendarz juliański.

 

 

Wielki czas w kalendarzu chrześcijańskim

 

Obchody wielkanocne nawiązują do ostatnich dni życia Jezusa Chrystusa. W tradycji chrześcijańskiej utarło się celebrować Wielki Tydzień, w którym najważniejsze dni to: Wielki Piątek, Wielka Sobota i Wielka Niedziela. W Wielki Piątek upamiętnia się śmierć na krzyżu Chrystusa. W Wielką Sobotę święcąc święconkę w koszykach, odwiedza się symboliczne groby, w których znajduje się ciało Mesjasza. W Wielką Niedzielę świętuje się zmartwychwstanie Jezusa i jest to kulminacyjny moment całych świąt. Wedle tradycji biblijnej Chrystus wstał z grobu nocą, stąd też nawiązanie w nazwie świąt i podkreślenie tej pory dnia, tak jak całego tygodnia mianem „Wielkiej”. Po tym dniu następuje Poniedziałek Wielkanocny, który znany jest bliżej „Lanym”, bądź nawiązujący do gwarowego określenia ”Śmigus Dyngus”. Dzień ten, szczególnie w polskiej tradycji, poprzez masowe oblewanie się wodą, to nawiązanie do dawnych zwyczajów starosłowiańskich i o pogańskim rodowodzie.

 

Słowiańsko – ludowe ślady Wielkanocy

 

jaregodyZ obchodami wielkanocnymi powiązanych jest wiele zwyczajów ludowych. Część z nich wywodzi się jeszcze z czasów starosłowiańskich i łączy się z wielkim świętem Jarego (Jare Gody). W przypadku Wielkanocy w polskiej tradycji ludowej pojawiają się takie zwyczaje jak śniadanie wielkanocne, pisanki i Święconka. Ponadto w kręgu wielkanocnych obchodów wspomnieć należy o Śmigusie Dyngusie, który ma rodowód pogański, podobnie o dziadach śmigustnych, Rękawce, Emausie, Siudej Babie w Lany Poniedziałek, a także wieszaniu Judasza, pogrzebu żuru i śledzia, pucheroków, przywołuków, palm wielkanocnych. Te i wiele innych praktyk, tradycji i świąt organizowane były przed, w trakcie i po okresie wielkanocnym. Co ważne, wszystkie nawiązywały do okresu wczesnowiosennego. W ludowym kalendarzu okres ten zajmował bardzo ważne miejsce, do którego ludność przykładała wagę w sposób szczególny. Już w pierwszy dzień wiosny, a więc na 21 marca organizowano paradę, która miała na celu pożegnanie zimy w osobie Marzanny; zdobnej kukły, którą trzeba było złorzeczyć, potrząsać i tarmosić, a następnie podpalić i utopić w pobliskim akwenie, aby wraz nurtem wodnym, albo w jego odmętach poszła precz i ustąpiła miejsca wiośnie. Kult Marzanny, jako zwyczaj ludu polskiego zauważył Jan Długosz. W zasadzie cały okresy Wielkiej Nocy, jego rytuału, zwyczajów, a także motywów jakie stale się tam pojawiały, było to nawiązanie do nowej pory roku, do sfer z zakresu płodności i urodzaju, do cyklu wegetatywnego zgodnego z poprawnymi właściwościami natury. Przynajmniej część zwyczajów ludowych zachowała dawne reminiscencje pogańskie, tzn. przedchrześcijańskie, jesteśmy też zobligowani do podkreślania faktu, iż zwyczaje, o których mowa należałyby do najstarszych, a zatem miały charakter chtoniczny, archaiczny. Z kolei chtoniczne kulty nie dość, że nawiązują mocno do sfery płodności i urodzaju, to też wiążą się sferami umarłych i światem podziemnym, a także nawiązują do kultu Matki Ziemi (Terra Mater), który to jest najbardziej rozpowszechnionym, a przez to uniwersalnym, kultem na Ziemi. Jeszcze kilkaset lat temu obchodzono w Polsce dwa Święta Zmarłych – to na początku listopada (tak jak nakazuje obecna tradycja katolicka), oraz na początku wiosny, kiedy to oddawano cześć duchom przodków, by wkupić się w ich łaski i przebłagać pomyślność na lepsze czasy. Starosłowiańskie święto Jarego było kilkudniowym cyklem świąt wyprawianych na przełomie zimy i wiosny. Jego głównym celem było przygotowanie się duchowe do okresu, który sprzyjał urodzajowi, w którym cykl narodzin do życia flory i fauny miał swój początek. Z tego też święta wywodzi się tradycja malowania pisanek we wzory spotykane w kulturze słowiańskiej, a także poświęcania pokarmów, tych najbardziej rozpowszechnionych lub osadzonych w ogólnej symbolice, wokół której oscylowała celebra Jarego. To wtedy narodziła się tradycja palenia i topienia Marzanny – personifikacja odchodzącej zimy, a także Śmigusa Dyngusa.

 

Najbardziej pogańskie z chrześcijańskich świąt

 

koszyczkiRyzykowne jest to twierdzenie, ale wielu badaczy tematu twierdzi, że Wielkanoc jest najbardziej pogańskim z chrześcijańskich świąt, a jednocześnie jest to najważniejsze święto chrześcijan, bowiem u jego podstaw leżą fundamentalne zasady religii chrześcijańskiej. Jak już wykazaliśmy, wiele tradycji i rytuałów, które pojawiają się podczas Wielkanocy mają rodowód pogański, a w Polsce szczególnie widoczny rodowód słowiański. Ponadto, kiedy według tradycji historycznej na ziemiach Piastów nastało chrześcijaństwo w 966 roku, pierwszy historyczny władca książę Mieszko I ochrzcił się w jednym z romańskich baptysteriów właśnie na Wielkanoc. Co ciekawe, Mieszko I przyjął chrzest w marcu, bowiem wtedy przypadały święta wielkanocne, zatem w tym miesiącu winniśmy obchodzić rocznicę chrztu Polski. Wielkanoc, szczególnie dla historii Polski, ma więc kolosalne znaczenie, bowiem nawiązuje do podstaw wiary, która z kolei doprowadziła do rozbudowy państwa zgodnie ze wzorcami obowiązującymi wtedy w Europie. Pierwsi chrześcijanie – chrystianizatorzy pogańskich ziem słowiańskich wykorzystali święta Wielkanocne do własnych celów. Ponieważ sami mieli ustalone już po 325 roku ewentualne daty tego święta, zapoznawszy się ze zwyczajami chrzczonych ludów i wiedząc, że dla nich ten okres też był bardzo ważny, przemianowali ich święta na święta chrześcijańskie, modyfikując przy tym własne zwyczaje liturgiczne, przybliżając się i adoptując te, których piewcami byli dawni poganie. Stąd pisanki, święconka, Śmigus Dyngus i zwyczaje związane z ożywieniem natury uchwytne w motywach symbolicznych, potrawach, zachowaniach i obrzędach.

 

Bibliografia:

Janicka-Krzywda Urszula, Zwyczaje, tradycje, obrzędy, Kraków 2013.
Kopaliński Władysław, Słownik symboli, Warszawa 2015.
Szyjewski Andrzej, Religia Słowian, Karków 2003.

Źródło informacji: www.historia.org.pl

 

Partner zakliczyninfo

Archiwum


© Oficjalny Portal Internetowy Zakliczyńskiego Centrum Kultury w Zakliczynie. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Wykonanie: M. Papuga. Regulamin witryny www.zakliczyninfo.pl | Zasady przetwarzania danych osobowych